กฎ

ดูเพิ่ม: กุฎี

ภาษาไทย

รูปแบบอื่น

รากศัพท์

จากเขมรเก่า កត៑ (kat), *កត៑ (*kat), កត (kata, “จด, บันทึก; ทำเครื่องหมาย; สังเกต, จดจำ”);^[1] แผลงเป็น កំម្នត៑ (kaṃmnat), កាំនត (kāṃnata), ซึ่งเป็นที่มาของไทย กำหนด. เป็นไปได้ว่าร่วมรากกับ จด. ร่วมเชื้อสายกับ เขมร កត់ (กต̍), ลาว ກົດ (ก็ด).

เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ law, rule, regulation, article, code

การออกเสียง

การแบ่งพยางค์		กด
การแผลงเป็น อักษรโรมัน	ไพบูลย์พับบลิชชิง	gòt
การแผลงเป็น อักษรโรมัน	ราชบัณฑิตยสภา	kot
(มาตรฐาน) สัทอักษรสากล^{(คำอธิบาย)}		/kot̚˨˩/^{(สัมผัส)}
คำพ้องเสียง แก้ไข		กช กด

คำกริยา

กฎ

(เลิกใช้) จด, บันทึก, ขึ้นทะเบียน, หรือหมายเหตุไว้เป็นหลักฐาน
- จ.ศ. 999 (พ.ศ. 2180), “พระไอยการทาษ”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง, volume 2, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 2482, page 102:
  
  ถ้าคนนั้นหนีมาหาเจ้าหานายเอง ให้เอาไปยังกระลาการ ให้นายยุกระบัตรกฎคำเอาไว้
(เลิกใช้) สั่ง, บัญชา; กำหนด, บัญญัติ; ตัดสิน, วินิจฉัย
- จ.ศ. 1136 (พ.ศ. 2317), “พระราชพงษาวดาร ความเก่า ตามต้นฉบับหลวงเขียนครั้งกรุงธนบุรีเมื่อจุลศักราช 1136”, in ประชุมพงษาวดาร, volume 4, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, published 2458, page 3:
  
  พระมหาธรรมราชาก็ตรัสให้กฎลงมาให้เอาพระยารามเปนพระยาพิไชย […] จึงสมเด็จพระมหินทราธิราชเจ้าแผ่นดินครั้นตรัสทราบซึ่งกฎลงมานั้นก็แค้นพระหฤไทย
- จ.ศ. 712 (พ.ศ. 1893), “พระไอยการลักษณภญาน”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง, volume 1, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 2482, page 341:
  
  อนึ่งผู้มีอรรถคดีอ้างพญาณ ๆ ให้การแลแก้ค้านเข้าด้วยฝ่ายโจทฝ่ายจำเลยไซ้ ชื่อพญาณอาษา ท่านบให้พึงฟัง ให้กฎเอาคดีนั้นเปนแพ้

คำนาม

กฎ (คำลักษณนาม ข้อ)

(เลิกใช้) คำสั่ง, คำบัญชา; ข้อบัญญัติ, ข้อกำหนด; คำตัดสิน, คำวินิจฉัย
- จ.ศ. 720 (พ.ศ. 1901), “กฎมณเทิยรบาล”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง, volume 1, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 2482, page 126:
  
  จึ่งนายแวงดำรวจในลงเรือหน้า แลเอากฎไปแก่เจ้าเมืองแลกรมการให้แต่งที่แต่งเรือนตามโทษหนักโทษเบาไว้ณกลางเมือง
- จ.ศ. 1136 (พ.ศ. 2317), “พระราชพงษาวดาร ความเก่า ตามต้นฉบับหลวงเขียนครั้งกรุงธนบุรีเมื่อจุลศักราช 1136”, in ประชุมพงษาวดาร, volume 4, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, published 2458, page 3:
  
  การแผ่นดินในกรุงพระนครศรีอยุทธยาพระมหาธรรมราชาก็ช่วยบำรุง แลบังคับบัญชาลงมาเปนประการใดไซร้ สมเด็จพระมหินทราธิราชเจ้าแผ่นดินก็ตรัสให้ทำตามกฎให้ลงมานั้นทุกประการ
(กฎหมาย) ข้อกำหนดหรือข้อบัญญัติที่บังคับให้ปฏิบัติตาม เช่น กฎกระทรวง กฎหมาย
(กฎหมาย) กฎหมายลำดับรอง เช่น พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง ระเบียบ ข้อบังคับ เทศบัญญัติ ฯลฯ
- 2554 เมษายน 20, คำสั่งศาลปกครองกลาง ในคดีหมายเลขดำที่ 671/2554, page 4:
  
  ในกรณีที่ศาลเห็นว่า กฎหรือคำสั่งทางปกครองที่เป็นเหตุแห่งการฟ้องคดีนั้นน่าจะไม่ชอบด้วยกฎหมาย […] ศาลมีอำนาจสั่งทุเลาการบังคับตามกฎหรือคำสั่งทางปกครองได้
หลักเกณฑ์, กฎเกณฑ์
- 2490, กุหลาบ สายประดิษฐ์, “คำนำ”, in เบื้องหลังการปฏิวัติ 2475, 3rd edition, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์บูรพาแดง, published 2518, page 10:
  
  แต่ข้าพเจ้าไม่คิดว่าข้าพเจ้าได้รับความผิดหวังอะไร การณ์ดำเนินไปตามกฎแห่งกรรม
(วิทยาศาสตร์) ข้อกำหนดในเรื่องธรรมชาติตามที่ค้นคว้าได้

คำแปลภาษาอื่น

ข้อกำหนดหรือข้อบัญญัติที่บังคับให้ปฏิบัติตาม

กาตาลา: llei (ca) ญ. (เล์ยย์)
โปรตุเกส: lei (pt) ญ. (ไล)
ลาว: ກົດ (lo) (ก็ด)
สเปน: ley (es) ญ. (เลย์)
อังกฤษ: rule (en) (รูล), law (en) (ลอ)

อ้างอิง

↑ ราชบัณฑิตยสภา (2563), พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in ไทย), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, page 4: “กฎ ๑ (ข.โบราณ กต; ข. กต่ = ทำเครื่องหมาย, จด, บันทึก; สังเกต, จดจำ) ก. จดไว้เป็นหลักฐาน, ตรา... กฎ ๒ ก. กด, บังคับเอา... กฎ ๓ น. คำบังคับ”

[:0-1] ราชบัณฑิตยสภา (2563), พจนานุกรมโบราณศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา (in ไทย), กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, →ISBN, page 4: “กฎ ๑ (ข.โบราณ กต; ข. กต่ = ทำเครื่องหมาย, จด, บันทึก; สังเกต, จดจำ) ก. จดไว้เป็นหลักฐาน, ตรา... กฎ ๒ ก. กด, บังคับเอา... กฎ ๓ น. คำบังคับ”

[1]